Informed consent

Toestemming
In het gezondheidsrecht (WGBO Artikel 448 lid 1 en 2) is bepaald, dat een medische handeling uitsluitend geschied op basis van informed consent. Tenzij een betrokkene daartoe niet in staat is, dient hij of zij vooraf toestemming te geven voor een medische handeling. Zonder die toestemming is het niet toegestaan (bestaat er geen rechtsgrond) om een medische handeling te verrichten. Die toestemming kan eventueel mondeling. Afhankelijk van de risico’s en/of impact bij een calamiteit wordt deze toestemming vastgelegd. Iemand kan alleen toestemming geven als hij/zij de verstrekte informatie goed heeft begrepen. Zie deze toelichting op de site van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst. 

In onze privacywet (AVG artikel 13) is bepaald dat betrokkenen worden geïnformeerd over de manier waarop persoonsgegevens worden verwerkt. Niet altijd is expliciete toestemming vereist voor de rechtmatigheid van de verwerking van persoonsgegevens (AVG artikel 6) maar als dat wel het geval is, zal ook die toestemming worden vastgelegd omdat hij moet kunnen worden aangetoond (AVG Artikel 7

Instemming
Als iemand geen bezwaar maakt, stemt hij of zij ergens mee in. Er is dan sprake van een stilzwijgend akkoord. In tegenstelling tot bij toestemming speelt het ontbreken van een actie (van de betrokkene) hier een rol. Dat kan het geval zijn als geen expliciete toestemming is vereist omdat een andere rechtsgrond aanwezig is (AVG artikel 6). In dat geval is een betrokkene meestal aangewezen op de verstrekte informatie in een privacyverklaring.

Juridische en ethische waarden
Privacyverklaringen zijn doorgaans ge├źnt op juridische waarden (het voldoen aan AVG plichten). De inhoud richt zich daarom in het algemeen op alle betrokkenen. Ergens mee instemmen of toestemming voor te verlenen is een persoonsgebonden besluit. De leesbaarheid van de privacyverklaring speelt daarbij een rol maar zeker niet alleen. Van groot belang is dat de betrokkene de informatie begrijpt en de eventuele risico’s overziet.

De betekenis die gegeven wordt aan de autonomie van de betrokkene als ethische waarde komt tot uitdrukking in de moeite die de verantwoordelijke neemt om de inhoud van de verklaring toe te lichten en eventuele vragen te beantwoorden. Ook komt deze tot uitdrukking bij het signaleren en wegnemen van eventuele drempels om vragen te stellen en zich er van te overtuigen dat de betrokkene de informatie daadwerkelijk heeft begrepen en dus weloverwogen het besluit neemt om zijn/haar persoonsgegevens te verstrekken/te laten verwerken.

Op naam gestelde privacyovereenkomst
De vaststelling dat (nog steeds) de juridische waarden prevaleren en ethische waarden sterk onderbelicht blijven vormt een belangrijke reden voor het initiatief draagvlak te verkrijgen voor een op naam gestelde privacyovereenkomst in aanvulling op de privacyverklaring.